Volgens ScienceDaily laat nieuw neurowetenschappelijk onderzoek zien dat ons geheugen anders werk, dan we tot dusver hebben aangenomen. Wat betekent dit voor de cognitive load theory van John Sweller (vaak toegepast binnen onderwijskunde), en voor de praktijk van leren, opleiden en onderwijs?
Al decennialang maken onderzoekers een onderscheid tussen episodisch geheugen (het herinneren van persoonlijke ervaringen in tijd en plaats) en semantisch geheugen (het herinneren van feiten en algemene kennis). De nieuwe studie laat zien dat dit onderscheid op hersenniveau veel minder scherp is dan lang werd gedacht .
Het onderzoek is uitgevoerd door wetenschappers van de University of Nottingham en de University of Cambridge en gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Human Behaviour. De centrale vraag was of verschillende soorten herinneringen ook daadwerkelijk gebruikmaken van verschillende hersengebieden. Op basis van bestaande theorieën verwachtten de onderzoekers duidelijke verschillen in hersenactiviteit tussen episodische en semantische herinneringen. Die verwachting werd niet bevestigd.
De onderzoekers combineerden taakgerichte experimenten met fMRI-scans. Met behulp van deze techniek wordt hersenactiviteit zichtbaar door veranderingen in bloedtoevoer te meten. Veertig deelnemers kregen geheugentaken waarbij zij koppelingen moesten onthouden tussen logo’s en merknamen. Een deel van deze koppelingen was gebaseerd op bestaande algemene kennis en vormde de semantische taak. Andere koppelingen moesten de deelnemers tijdens het experiment aanleren; deze taak was bedoeld om episodisch geheugen aan te spreken. De taken waren bewust zo ontworpen dat zij inhoudelijk sterk op elkaar leken, zodat verschillen in hersenactiviteit niet konden worden verklaard door taakopzet of moeilijkheidsgraad.
Tijdens beide taken werd het brein van de deelnemers gescand. De analyse van de fMRI-gegevens liet zien dat bij succesvolle herinnering vrijwel dezelfde hersennetwerken actief waren, ongeacht of het ging om het ophalen van feitenkennis of om eerder opgedane persoonlijke ervaringen. Eventuele verschillen in hersenactiviteit bleken minimaal en niet systematisch. Daarmee vonden de onderzoekers geen overtuigend bewijs voor gescheiden neurale systemen voor episodisch en semantisch geheugen.
Volgens hoofdonderzoeker Roni Tibon zijn deze uitkomsten opvallend, juist omdat veel eerder onderzoek uitging van een duidelijke scheiding tussen beide geheugenvormen. Die scheiding heeft er in de praktijk toe geleid dat episodisch en semantisch geheugen vaak los van elkaar zijn bestudeerd. De nieuwe resultaten suggereren dat dit onderscheid vooral conceptueel is en minder sterk verankerd ligt in de werking van het brein zelf.
Het artikel wijst erop dat deze bevindingen gevolgen kunnen hebben voor toekomstig geheugenonderzoek. In plaats van afzonderlijke geheugensystemen zou meer aandacht kunnen komen voor gedeelde netwerken en de samenwerking tussen verschillende vormen van herinneren. Daarnaast zien de onderzoekers mogelijke implicaties voor het begrijpen van geheugenstoornissen, zoals dementie en Alzheimer. Als verschillende soorten herinneringen grotendeels dezelfde hersengebieden aanspreken, kan dit invloed hebben op hoe men deze aandoeningen onderzoekt en benadert.
University of Nottingham. (2026, February 3). This brain discovery is forcing scientists to rethink how memory works. ScienceDaily. Retrieved February 4, 2026 from www.sciencedaily.com
Mijn opmerkingen
Op het gebied van leren, opleiden en onderwijs kijken we ook naar wat we van neurowetenschappen en hersenonderzoek kunnen leren. Een bekende theorie in dit verband is de cognitive load theorie (CTL) van John Sweller. Hij stelt dat het werkgeheugen een beperkte verwerkingscapaciteit heeft, waardoor te veel informatie tegelijk het leren belemmert. Sweller maakt onderscheid tussen drie soorten cognitieve belasting:
- intrinsieke belasting (afhankelijk van de complexiteit van de taak),
- extrinsieke belasting (afleidingen; bemoeilijkt het leeproces)
- en germane, leergerichte, belasting (het opbouwen van kennisstructuren).
John Sweller gaat ervan uit dat goed opgebouwde schema’s in het langetermijngeheugen de cognitieve belasting kunnen verminderen. Effectief onderwijs houdt rekening met deze beperking door leerstof zo te presenteren dat de cognitieve belasting wordt afgestemd op wat lerenden aankunnen, bijvoorbeeld door complexe informatie op te splitsen of overbodige elementen te verwijderen.
De bevinding dat het ophalen van feitenkennis en persoonlijke ervaringen grotendeels dezelfde hersennetwerken activeert, suggereert dat het brein kennis minder strikt scheidt dan vaak impliciet wordt aangenomen. Cognitieve belasting hangt mogelijk niet zozeer samenhang met het type kennis (feitelijk of contextueel), maar vooral met de manier waarop informatie wordt aangeboden en verbonden met bestaande kennis en ervaringen van lerenden. Dit ondersteunt het idee dat schema’s niet alleen uit abstracte feiten bestaan, maar ook context, voorbeelden en betekenisvolle ervaringen kunnen omvatten. Voor docenten onderstreept dit het belang van samenhang in onderwijsontwerp: het combineren van uitleg met herkenbare voorbeelden of toepassingssituaties hoeft de cognitieve belasting niet te verhogen, zolang overbodige informatie wordt vermeden.
Dit betekent dat de kern van de cognitive load theorie overeind blijft, al nodigt het nieuwe onderzoek uit om minder strikt te denken in gescheiden kennisvormen en meer aandacht te hebben voor hoe verschillende elementen samen één coherent ‘kennisnetwerk’ vormen. Er zijn ook geen didactische implicaties af te leiden van deze nieuwe studie over het brein. Het blijft belangrijk om complexe informatie op te splitsen, overbodige onderdelen weg te laten, te werken met voorbeelden, enzovoorts.
Geef een reactie