Video’s helpen zwakke lezers informatie beter te onthouden dan het bestuderen van geïllustreerde teksten, terwijl leren als minder belastend wordt ervaren. Dat blijkt volgens Pedro de Bruyckere uit Fins onderzoek. Dit betekent echter niet dat we moeten stoppen met lezen!
Mikko Haavisto en collega’s onderzochten of video’s zwakke lezers daadwerkelijk beter laten leren dan teksten. Het onderzoek betrof Finse leerlingen uit groep 7 en 8 die natuurwetenschappelijke onderwerpen zoals klimaatverandering bestudeerden via twee vormen van instructie: geïllustreerde teksten of video’s waarin exact dezelfde woorden werden uitgesproken. Dit onderzoek gebruikte een video waarin dezelfde afbeeldingen als in de geïllustreerde tekst worden voorzien van gesproken tekst. Het verschil in de condities is dus: geschreven tekst versus gesproken tekst. De lessen vonden plaats in echte klaslokalen. Dat maakt de resultaten volgens Pedro relevanter voor de dagelijkse onderwijspraktijk dan studies in een laboratoriumcontext.
De belangrijkste bevinding was dat leerlingen meer informatie onthielden na het bekijken van video’s dan na het lezen van teksten. Bovendien gaven zij aan minder cognitieve belasting te ervaren. Het voordeel bleek vooral groot bij leerlingen met zwakkere lees- of decodeervaardigheden: hoe minder vaardig iemand leest, hoe sterker het positieve effect van video’s. Voor sterke lezers was er geen nadeel, maar ook geen extra winst. Dat suggereert dat video’s vooral een hulpmiddel kunnen zijn om verschillen in leesvaardigheid te compenseren.
De onderzoekers plaatsen hun resultaten in een bredere context van dalende PISA-scores in leesvaardigheid, waaruit blijkt dat vijftienjarigen gemiddeld slechter lezen dan tien jaar geleden. Mogelijk profiteren leerlingen tegenwoordig meer van video’s omdat lezen voor velen zwaarder is geworden en daardoor meer mentale inspanning vraagt. Video’s kunnen die belasting verlichten door de informatie toegankelijker te maken. Tegelijkertijd schuilt hierin volgens Pedro een paradox: video’s helpen juist omdat leesvaardigheid achteruitgaat, maar lossen dat probleem niet op.
Video’s blijken vooral zwakke lezers te helpen om informatie te onthouden, maar niet om deze in nieuwe situaties toe te passen. Voor sterke lezers maakt het medium weinig uit. Het voordeel was ook een week later nog zichtbaar, zonder dat leerlingen het materiaal opnieuw konden raadplegen. Dit wijst erop dat video’s niet alleen toegankelijker zijn, maar soms ook effectiever werken. Mogelijk komt dit doordat video’s het tempo bepalen en de aandacht beter vasthouden. Het onderzoek was volgens Pedro solide uitgevoerd, maar beperkt tot natuurwetenschappen. De boodschap van de onderzoekers is genuanceerd. Docenten moeten niet massaal teksten vervangen door video’s, maar nagaan wanneer en voor wie video’s een waardevolle aanvulling kunnen zijn — vooral bij lerenden die moeite hebben met lezen of decoderen. Tekst blijft volgens Pedro belangrijk voor leesontwikkeling en kennisopbouw.
Pedro stelt ook terecht dat goede didactiek niet begint met de keuze van het medium, maar met het leerdoel.
Mijn opmerkingen
Video’s worden vaak vooral gebruikt om de werking van concepten te illustreren of om een vaardigheid te demonstreren. Je kunt bij educatieve video’s diverse formats hanteren. In dit onderzoek is niet gekeken naar de impact van diverse formats op leren. Er is een format gehanteerd waar menig educatief videomaker de neus voor zou ophalen: statische afbeeldingen voorzien van gesproken tekst. De video’s waren ook niet interactief, al werd uiteraard na afloop een toets afgenomen. En toch blijken banale video’s voor zwakke lezers leerzamer te zijn dan geïllustreerde teksten. In elk geval voor het onthouden van informatie, wat een beperkt leerdoel is.
Ik deel Pedro’s mening dat het lezen van teksten van groot belang is. Het zou je verbazen als ik als blogger iets anders zou beweren 😉
Goed leren lezen is de basis verder leren. Nog steeds kun je in onze samenleving niet optimaal zelfstandig functioneren, als je niet of nauwelijks kunt lezen. Lezen helpt informatie kritisch beoordelen. Lezen vergroot de woordenschat, versterkt het denkvermogen en maakt zelfstandig leren mogelijk. Lezen opent de deur naar andere werelden en perspectieven. Dit draagt bij aan inlevingsvermogen en burgerschap. Daarnaast biedt lezen ontspanning, inspiratie en persoonlijke groei. Bovendien kun je sneller geschreven teksten scannen dan video’s (of podcasts). Daarom gaat mijn voorkeur uit naar geschreven tekst in plaats van video of podcasts, als het gaat om het bijhouden van mijn vakgebied.
Wanneer je leest, gebruik je je eigen fantasie om de wereld van het verhaal tot leven te brengen: je vult de beelden, stemmen en gevoelens in die niet letterlijk op papier staan. Dat maakt lezen een actieve bezigheid voor het brein. Dit verschilt bijvoorbeeld van een video waarin beelden kant-en-klaar worden aangeboden. Door te lezen kun je je beter inleven in personages. Lezen versterkt dan ook creativiteit, empathie en vermogen om abstract te denken.
Ik benieuwd hoe de resultaten van dit onderzoek zich verhouden tot eerdere onderzoeksresultaten van Mayer en Clark die (kort door de bocht) stellen dat procedures beter geleerd worden met video en processen beter met illustraties met begeleidende (lees-)tekst.
Deze resultaten staan daar wat haaks op, al hebben ze alleen gekeken naar het onthouden van informatie.