‘AI’ is een systeemtechnologie met grote gevolgen voor het onderwijs (wat en hoe). Lerenden kunnen zelf bepalen of ze deze tools willen gebruiken voor leren. Waar scholen voorheen ervoor kozen om een elektronische leeromgeving te gebruiken, hebben lerenden nu direct toegang tot AI-toepassingen via internet. Deze ‘arrival technology’ brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. Een AI-strategie is daarom noodzakelijk. Dit stelde ik op 26 september 2025 tijdens mijn keynote op de conferentie Onderwijs Inzicht, georganiseerd door Kennisnet in samenwerking met PO-Raad, VO-raad en SIVON.
‘AI’ is alomtegenwoordig en zorgt voor grote veranderingen binnen tal van maatschappelijke sectoren, waar bepaalde taken uitgevoerd worden door of met behulp van AI-toepassingen. Ik heb in mijn keynote onder meer toegelicht dat het internetgebruik ook verandert door AI. Vroeger zochten gebruikers informatie via zoekmachines, selecteerden bronnen en verwerkten zelf de informatie. Nu leveren AI-toepassingen zoals ChatGPT of Claude direct kant-en-klare antwoorden. Dit roept vragen op over de kwaliteit van antwoorden en hoe lerenden informatie verwerken. Het risico bestaat dat kopiëren en plakken het eigen denkproces vervangt.
De opkomst van AI-technologie beïnvloedt de inhoud van curricula, de wijze waarop we onderwijs ontwikkelen, de wijze waarop we ondersteunende processen uitvoeren, de didactiek die we hanteren en de wijze waarop lerenden leren. Ik heb geschetst dat AI-technologie verschillende mogelijkheden biedt. Docenten kunnen de technologie inzetten bij onderwijsontwikkeling, bijvoorbeeld voor het maken van toetsen of instructieteksten. Lerenden kunnen feedback krijgen op eerste versies van werkstukken, rollenspellen voeren met historische figuren, of hulp krijgen bij dyslexie door teksten te herformuleren. Ik heb echter ook benadrukt dat verkeerd gebruik leidt tot ‘didactische drama’s’. Lerenden kunnen afhankelijk worden van AI-toepassingen en slechter presteren zonder deze hulpmiddelen. Ook kan ‘metacognitieve luiheid’ ontstaan wanneer lerenden leertaken uitbesteden aan AI en daardoor minder leren. Het risico bestaat dat lerenden een kortere route nemen naar diploma’s zonder daadwerkelijk goed te leren.
Een AI-strategie is daarom noodzaak. In mijn bijdrage heb ik enkele elementen van die strategie besproken. Het is bijvoorbeeld van belang dat je jouw ambities bepaalt. Hoe wil je als school met ‘AI’ omgaan? . Bij ‘AI-versterkt onderwijs’ houdt de docent bijvoorbeeld de regie over het leerproces en worden creatieve opdrachten ontwikkeld die lerenden niet volledig aan AI kunnen overlaten. Scholen investeren dan in AI-fluency van docenten en lerenden.
Scholen kunnen ook kiezen voor het verbieden van AI, waarbij opdrachten vooral op locatie zonder technologie worden gemaakt. Ik heb echter vraagtekens gesteld bij deze aanpak. Een bepaalde groep lerenden heeft thuis wel toegang tot geavanceerde AI-toepassingen, anderen niet. Dit beïnvloedt kansengelijkheid. Bovendien is het de vraag hoe realistisch een ‘AI-vrije zone’ is in een AI-rijke omgeving.
Een ander element is de veranderaanpak die je hierbij hanteert. Een belangrijk onderdeel hiervan is hoe je aankijkt tegen en omgaat met weerstand van docenten ten aanzien van ‘AI’. Ik heb aangegeven weerstand van docenten ten aanzien van ‘AI’ een uiting van betrokkenheid is. Docenten hebben begrijpelijke zorgen over onderwijskwaliteit en hun beroepsidentiteit wanneer AI taken overneemt die zij als kernonderdeel van hun werk zien, zoals feedback geven.
Ik heb verder gesuggereerd dat een ‘AI Advisory Board‘ scholen kan helpen bij strategieontwikkeling. Dit orgaan, bestaande uit verschillende betrokkenen, adviseert over AI-integratie en behandelt uitdagingen. Ik heb benadrukt dat dialoog over pedagogisch-didactische dilemma’s belangrijker is dan alleen instrumentele AI-aspecten bespreken.
Al met al vereist de opkomst van ‘AI’ een doordachte strategie om negatieve effecten te voorkomen en kansen optimaal te benutten binnen het Nederlandse onderwijs. Hieronder vind je mijn slides:
Mijn bronnen over (generatieve) artificiële intelligentie
Deze pagina bevat al mijn bijdragen over (generatieve) artificiële intelligentie, zoals ChatGPT.
Dank voor het delen van deze inhoudelijke belangrijke memo. Ik zal inhoud gebruiken voor strategisch AI- beleid binnen schoolorg en koepel lvo.